Komisioni Evropian është gati të rishpërndajë fondet në kuadër të mjetit të hartuar për të nxitur financiarisht vendet e Ballkanit Perëndimor që të kryejnë reformat e kërkuara për anëtarësim në BE. Sipas Euronews, Programi i Reformës dhe Rritjes për Ballkanin Perëndimor u krijua në vitin 2024 për tu dhënë vendeve kandidate në rajon mbështetje financiare të lidhur me kushte të rrepta, kryesisht zbatimin e reformave të nevojshme për t’u bashkuar me bllokun.
Mjeti mbulon periudhën 2024-2027, me ambicien e dyfishimit të madhësisë së ekonomive të Ballkanit Perëndimor brenda dekadës së ardhshme. Megjithatë, sipas të dhënave të vetë Komisionit, vetëm rreth 673 milionë euro janë lëshuar në kuadër të këtij fondi, nga 6 miliardë euro të disponueshme. Pothuajse i gjithë ky fond ka shkuar vetëm në tre nga gjashtë vendet kandidate.
Mali i Zi, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut janë më të përparuarat në procesin e pranimit, falë axhendave të tyre të reformave të brendshme. Bosnja dhe Hercegovina, Kosova dhe Serbia, në të kundërt, konsiderohen përgjithësisht si të prapambetura.
Instrumenti kërkon që reformat të përfundojnë brenda afateve të dakorduara nëse nuk arrihet një i tillë, Komisioni mund të mbajë një pjesë ose të gjitha fondet që korrespondojnë me atë kusht. Përfituesit kanë një vit kohë për të përmbushur kushtet përpara se fondet të rialokohen, përveç vitit të parë kur afati zgjatet në dy vjet. Kjo do të thotë se fundi i qershorit ishte afati i parë i tillë.
Me fjalë të tjera, Komisioni është i vendosur të rishpërndajë paratë e pashpenzuara te vendet që gjykohen se po bëjnë përparimin më të madh në reforma. Këto janë Mali i Zi dhe Shqipëria, të ashtuquajturit kryesues, dhe Maqedonia e Veriut, e cila gjithashtu ka një historik të mirë reformash.
Humbësi më i madh pritet të jetë Bosnja dhe Hercegovina, e cila deri më tani nuk ka marrë asnjë financim nga ky program, pasi ka dështuar të zbatojë asnjë nga reformat e kërkuara kryesisht për shkak të strukturës së saj komplekse institucionale. Kosova dhe Serbia gjithashtu pritet të jenë në disavantazh, edhe pse ato tashmë kanë marrë disa disbursime.
Kjo situatë u certifikua që në prill, kur Komisionerja e Zgjerimit Marta Kos u shkroi të gjitha vendeve të Ballkanit Perëndimor, duke i nxitur ato të përshpejtonin reformat ose rrezikonin të humbisnin paratë e ofruara në kuadër të instrumentit. Zyrtarët e BE-së theksojnë se ky instrument ofron fonde nxitëse dhe se Komisioni nuk po heq para, pasi vendet nuk kanë pasur kurrë të drejtë për to, përveç nëse kanë zbatuar reformat në fjalë.