Çmimet e naftës janë rritur sërish ditët e fundit në bursat ndërkombëtare, të nxitura nga përshkallëzimi i tensioneve mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit dhe frika për ndërprerje të furnizimeve përmes Ngushticës së Hormuzit, sipas Reuters.
Treguesi referencë Brent u ngjit pranë 85 dollarëve për fuçi, ndërsa nafta amerikane WTI rreth 80 dollarëve, nivelet më të larta në afro një muaj. Tregjet reaguan pas rikthimit të bllokadës amerikane ndaj anijeve iraniane dhe sulmeve të reja në rajon.
Ngushtica e Hormuzit mbetet një nga pikat më të rëndësishme të transportit botëror të energjisë, përmes së cilës kalon rreth një e pesta e flukseve globale të naftës.
Çdo pengesë në këtë korridor mund të kufizojë ofertën dhe të rrisë kostot e transportit dhe të sigurimit. Presione shtesë kanë ardhur edhe nga sulmet ukrainase ndaj rafinerive dhe mjeteve të transportit rus, të cilat kanë kufizuar eksportet e karburanteve.
Çmimet ndërkombëtare të naftës së përpunuar, veçanërisht të dieselit, janë rritur më fort se ato të naftës bruto, duke u reflektuar më shpejt në çmimet me shumicë dhe më pas në pikat e shitjes me pakicë.
Shtrenjtimi i naftës në bursa është reflektuar dhe në vendet e rajonit
Në Shqipëri, nafta u rrit në 196-198 lekë për litër, duke e kaluar lehtë kufirin e 2 eurove. Operatorët pohuan se kjo lëvizje lidhet me shtrenjtimin e treguesit Platts, që ka arritur në 1203 dollarë për ton, ditën e djeshme, (treguesi CIF, përfshirë sigurimin e transportin), sipas të dhënave nga Doganat, nga 952 euro, që ishte në 30 qershor. Kësaj kosto i shtohet dhe një premio prej 30 dollarësh. Niveli më i lartë i treguesit Platts, që nga fillimi i i luftës u arrit në prill, në 1600 dollarë.
Shqipëria vijon të ketë çmimin e naftës më të lartin në rajon, që sipas operatorëve lidhet me ngarkesën e lartë fiskale, ku gjysma e çmimi është taksa. Në Shqipëri, elementi që shton më shumë barrën fiskale është taksa e qarkullimit prej 27 lekë për litër.
Akciza është fikse, 39.4 lekë për litër dhe 3 lekë është taksa e karbonit. Mbi këto llogaritet TVSH-ja, që është 20% mbi çmimin final (përfshirë taksat e tjera), ndryshe nga rajoni që TVSH nuk e ngarkon mbi taksat e tjera. Në vendet e tjera të rajonit, taksat përbëjnë rreth një të tretën e çmimit.
Çmimi më i ulët në vend i pas nivelit të luftës ishte 176 lekë, nga data 17 qershor, (vendimi i fundit i Bordit të Transparencës) deri në fillim të korrikut, për tu rritur më pas disa herë, deri sa u afrua sërish kufirit të 200 lekëve, niveli më i lartë nga 20 maji.
Sipas formulës së Bordit të Transparencës, që u mbyll në 19 qershor, nëse llogaritet çmimi i naftës me pakicë, me treguesit CIF të ditës së djeshme, ai rezulton në 198 lekë/litër (shiko tabelën), ndërsa me FOB (free on board) duhet të ishte 5 lekë më lirë.
Në Serbi, çmimi i naftës është rreth 1.82-1.87 euro për litër dhe i benzinës 1.66 euro për litër. Sipas korrespondentes së Monitor, qeveria ka rikthyer masat mbështetëse, pas shtrenjtimit të karburantit në bura.
“Masat parashikojnë që çmimi i një litri eurodiesel të mos kalojë tavanin prej 220 dinarësh, ose rreth 1.87 euro për litër, deri të premten, më 17 korrik. Ndërkohë, çmimi i benzinës Europremium BMB do të jetë 196 dinarë, ose rreth 1.67 euro për litër.
Qeveria e Serbisë ndryshoi së fundmi vendimin për ndalimin e përkohshëm të eksportit të naftës dhe nënprodukteve të saj, duke e zgjatur këtë masë deri më 31 korrik. Për shkak të rritjes së re të çmimeve të naftës në tregjet ndërkombëtare, Ministria e Financave njoftoi se do të ulë më tej akcizat mbi karburantet.
Ministria bëri të ditur se, krahas uljes ekzistuese prej 5%, nga 13 korriku po zbatohet edhe një reduktim shtesë, duke e çuar uljen totale të akcizës në 10%”. Kjo masë ka bërë që çmimet e karburanteve në Serbi të mos shënojnë rritje gjatë valës së fundit të shtrenjtimit.
Në Maqedoninë e Veriut, nafta kushton 1.42 euro për litër, ndërsa benzina tregtohet nga 1.41 deri në 1.44 euro për litër. Sipas korrespondentes së Monitor, këtë javë, çmimi i naftës u rrit me 0.10 euro për litër. Maqedonia e Veriut nuk ka më përjashtime nga TVSH-ja apo ulje të akcizës.
Në Mal të ZI, çmimi i naftës arriti në 1.58 euro për litër deri në 1.68 euro për litër gjatë ditës së djeshme, me naftën referencë, “Eurosuper” që tregtohej me 1.64 euro për litër. Çmimet janë rritur me 0.02-0.09 euro për litër.
Nga 3 qershori, qeveria riktheu masën e plotë të akcizës prej 44 centësh për eurodieselin, ndërsa për dy llojet e benzinës e rriti akcizën në 95% të nivelit të plotë, ose në 52.15 cent për litër, nga 54.9 cent për litër që është niveli i plotë. Çmimet llogariten çdo javë nga Ministria përkatëse.
Në Bosnjë Hercegovinë, çmimi i naftës ditën e djeshme ishte 2.74 marka ose 1.4 euro. Qeveria e Bosnjës nuk i ka miratuar akoma masat për të ulur taksat e karburantit.
Në Kosovë, Ministria e Industrisë publikon përditë çmimet maksimale të lejuara për derivatet e naftës. sipas vendimit të djeshëm, për naftën, niveli është 1.56 euro/litër dhe për benzinën 1.4 euro për litër. Çmimet e naftës janë rritur ditët e fundit me 12 cent, teksa në 9 korrik ishte 1.44 euro.
Shqipëria zbatoi më pak masa mbështetëse në rajon
Qeveria shqiptare riaktivizoi Bordin e Transparencës në 26 mars, për ta mbyllur më pas në 19 qershor. Ndërsa u justifikua se misioni i saj kishte përfunduar pas uljes së çmimeve në bursa, një arsye më e fortë lidhej me një shkresën drejtuar Ministrisë së Ekonomisë, Ministrisë të Financave dhe kryeministrit Edi Rama, ku kompanitë më të mëdha importuese thonë se pasi kërkesat për rishikimin e metodologjisë së çmimit dhe marzheve bruto nuk janë marrë parasysh, ata kanë parashtruar qëndrimin e tyre, duke marrë në konsideratë deri dërgimin e çështjes në Gjykatë.
Ankesa kryesore lidhej me metodologjinë, ku qeveria merrte për bazë çmimin e blerjes së naftës “Platts FOB”, (Free on Board, që nuk merr në konsideratë transportin dhe sigurimin) e miratuar në vitin 2022, dhe nuk reflektonte faktin që nga që nga viti 2024, kompanitë e tregtimit ndërkombëtar nuk operojnë më mbi bazën e kontratave FOB, por mbi bazën e kontratave CIF, që përfshin transport e sigurim dhe që e rrisin edhe me 45-50 dollarë për ton çmimin e blerjes.
Në mars, kur çmimet në bursa u rritën ndjeshëm, qeveria shqiptare ishte ndër vendet e rajonit që zbatoi më pak masa për të amortizuar shtrenjtimin e karburanteve. Kriza e importuar nga Lindja e Mesme i detyroi qeveritë e Ballkanit Perëndimor të veprojnë shpejt me ulje taksash, reduktim akcizash dhe kufizim marzhesh për të frenuar valën e re të shtrenjtimit.
Shqipëria mbeti sërish përjashtimi, me reagim të vonuar dhe me një masë fiskale të kufizuar, dhe pa ndikim real te çmimet. Ndërkohë, vende si Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe Serbia arritën ta mbajnë naftën deri në 40 lekë për litër më lirë se Shqipëria, duke tërhequr edhe furnizimin nga përtej kufirit.
Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi nisën zbatimin për uljen e TVSH dhe akcizës rreth 22 ditë pas nisjes së luftës, mbajtën për tregun e pakicës çmime nafte deri 40 eurocent apo rreth 40 lekë më lirë, sesa Shqipëria, duke nxitur edhe një herë valën “e emigrimit” të furnizimit të naftës.
Në raport me këto shtete Shqipëria mori vetëm një masë fiskale të kufizuar, siç ishte ulja e akcizës te karburantet me 20% nëse çmimi i naftës kalonte vlerën e 220 lekëve për litër me pakicë dhe për benzinën masa zbatohet nëse çmimi kalon 200 lekë për litër./ Monitor